X
تبلیغات
علمی اجتماعی فرهنگی (اموزش زبان عربی) - ثلاثى، رباعى، خماسى

علمی اجتماعی فرهنگی (اموزش زبان عربی)

{ كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآناً عَرَبِيّاً لِّقَوْمٍ يَعْلَمُونَ } فصلت3

ثلاثى، رباعى، خماسى

درس بيست و دوم

ثلاثى، رباعى، خماسى

اقسام مصدر

تعريف اسم

اسم، كلمه اى است كه معناى مستقلى دارد و بر زمان دلالت نمى كند; مانند:

سَعيد، قَلَم، ضَرْب، شُجاع

 

* تقسيمات اسم

اسم، داراى تقسيمات متعددى است كه به برخى از آنها اشاره مى شود:

1. ثلاثى و رباعى و خماسى;

2. مصدر و غير مصدر;

3.جامد و مشتق;

4. مذكر و مؤنث;

5. متصرف و غير متصرف;

6. معرفه و نكره.

در بخش اسم، از اقسام مختلف آن به اختصار بحث خواهد شد.

 

1. ثلاثى، رباعى، خماسى

* اوزان اسم ثلاثى مجرد

اسم ثلاثى مجرد داراى ده وزن است:

1. فَعْل، مانند: فَلْس (پولكِ ماهى)

6. فِعَل، مانند: عِنَب (انگور)

2. فَعَل، مانند: فَرَس (اسب)

7. فِعِل، مانند: إِبـِل (شتر)

3. فَعِل، مانند: كَتِف (شانه)

8. فُعْل، مانند: قُفْل (كليدان)

4. فَعُل، مانند: عَضُد (بازو)

9. فُعَل، مانند: صُرَد (بوم)

5. فِعْل، مانند: حِبْر (مُرَكَّب)

10. فُعُل، مانند: عُنُق (گردن)

 

* اوزان رباعى مجرد

اسم رباعى مجرد داراى چهار وزن است:

1. فَعْلَل: مانند: جَعْفَر (نهركوچك)

3. فِعْلِل، مانند: زِبْرِج (آرايش)

2. فِعْلَل، مانند: دِرْهَم (پول نقره)

4. فُعْلُل، مانند: بُرثُن (پنجه شير)

 

* اوزان خماسى مجرد

اسم خماسى داراى سه وزن است كه عبارتند از:

1. فَعَلْلَل، مانند: سَفَرْجَل (به)

2. فَعْلَلِل، مانند: جَحْمَرِش (پير زن)

3. فُعَلْلِل، مانند: قُذَعْمِل (شتر تنومند)

 

* اوزان ثلاثى و رباعى و خماسى مزيد

اسمهاى ثلاثى و رباعى مزيد داراى وزنهاى فراوانى هستند; ولى اسمِ خماسى مزيد، بسيار اندك است.

* ثلاثى مزيد، مانند:

ضَارِب (الف زايد)

مُبَاحِث (ميم و الف زايد)

اِسْتِكبَار (همزه، سين، تاء و الف زايد)

 

* رباعى مزيد، مانند:

تَزَلْزُل (تاء زايد)

اِقْشِعْرَار (همزه، الف و راء دوم زايد)

* خماسى مزيد، مانند:

عَضْرَفُوط (واو زايد)

 

2. مصدر و غير مصدر

مصدر، اسمى است كه واقع شدن كارى يا پديد آمدن حالتى رابدون دلالت بر زمان بيان مى كند; مانند:

* واقع شدن كار > ضَرْب (زدن)،كِتَابَة (نوشتن)

* پديد آمدن حالت > حُسْن (نيكويى)،كَرامَة (بزرگوارى)

غير مصدر، برخلاف مصدر بر انجام كار يا پديد آمدن حالت، دلالت نمى كند; مانند:

قَلَم، بَاب، جِدار، سَعيد، رَجُل، عَالِم

 

اقسام مصدر

مصدر داراى اقسام متعددى است كه برخى از آنها عبارت است از:

مصدر اصلى، مصدر ميمى، مصدر مرّة، مصدر نوعى.

 

* مصدر اصلى

بر دو قسم است: * مصدر افعال ثلاثى مجرد

* مصدرافعال غير ثلاثى مجرد

 

* مصدر افعال ثلاثى مجرد

هر فعل ثلاثى مجرد، داراى مصدر خاص خود است كه قاعده خاصى ندارد و سماعى است.

 

وزنهاى مشهور مصدر ثلاثى مجرد عبارتند از:

1. فَعْل، مانند: فَتْح، ضَرْب

7. فَعَال، مانند: ذَهَاب، جَمَال

2. فِعْل، مانند: عِلْم، فِسْق

8. فِعَال، مانند: إِيَاب، صِيَام

3. فُعْل، مانند: شُرْب، صُنْع

9. فُعَال، مانند: سُؤَال، زُكَام

4. فَعَل، مانند: فَرَح، كَرَم

10. فَعَلان، مانند: جَولان، نَوَسان

5. فَعَلَة، مانند: عَجَلَة، غَلَبَة

11. فَعَالة، مانند: فَصَاحة، صَنَاعة

6. فِعَالة، مانند: زِرَاعَة، وِلاَيَة

12. فُعُول، مانند: خُرُوج، حُضُور

 

* مصدر افعال غير ثلاثى مجرد

مصادر افعال غير ثلاثى مجرد كه شامل فعلهاى ثلاثى مزيد، رباعى مجرد و رباعى مزيد مى شوند; داراى وزنهاى خاصى هستند كه در درسهاى يازدهم تا شانزدهم با آنها آشنا شُديد و عبارت بودند از:

إِفْعَال، تَفْعِيل، مُفَاعَلة، تَفَاعُل، تَفَعُّل، اِفتِعَال، اِنْفِعَال،

اِفعِلاَل، اِسْتِفعَال، اِفْعِيلاَل، فَعْلَلَة، تَفَعْلُل، اِفْعِلاّل

 

* مصدر ميمى

مصدر ميمى، اسمى است كه بر انجام كارى يا پديد آمدن حالتى دلالت مى كند و در ابتداى آن ميم زايد وجود دارد. مصدر ميمى در ثلاثى مجرد داراى دو وزن است:

* مَفْعَل، مانند: ضَرَب > مَضْرَب (زدن)، قَتَلَ > مَقْتَل (كشتن)

* مَفْعِل، مانند: وَعَد > مَوْعِد (وعده دادن)، وَرَدَ > مَوْرِد (وارد شدن).

 

* مصدر مرّه

مصدر مرّه، اسمى است كه بر يك بار واقع شدن كار يا حالتى دلالت مى كند.

اين مصدر، در ثلاثى مجرد، بر وزن فَعْلَة است; مانند:

جَلْسَة (يك بار نشستن)، ضَرْبَة (يك بار زدن)

 

* مصدر نوعى

مصدر نوعى، اسمى است كه نوع و هيأت كار يا حالت را بيان مى كند. و در ثلاثى مجرد، بر وزن فِعْلَة است; مانند:

جِلْسَة (نوعى نشستن)، فِطْرَة (نوعى آفرينش)

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه سیزدهم دی 1385ساعت 4:20 بعد از ظهر  توسط سلمان پناه  |